1. ટેબલેટનાં બે મુખ્ય લક્ષણો અને એક રોજિંદા ઉપયોગનું વર્ણન કરો.

જવાબ:
ટેબલેટનાં બે મુખ્ય લક્ષણો:

1. તે કદમાં નાનું અને હલકું હોવાથી સરળતાથી એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જઈ શકાય છે.

2. તેમાં ટચસ્ક્રીન હોવાથી આંગળી અથવા સ્ટાઇલસ દ્વારા સરળતાથી ઉપયોગ કરી શકાય છે.

રોજિંદો ઉપયોગ: ટેબલેટનો ઉપયોગ અભ્યાસ કરવા, ઈન્ટરનેટ ચલાવવા, વીડિયો જોવા અને ઈ-બુક વાંચવા માટે થાય છે.

2. સર્વરનું પ્રાથમિક કાર્ય શું છે, અને તે સામાન્ય રીતે ક્યાં હોય છે?

જવાબ:
સર્વરનું મુખ્ય કાર્ય નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા અન્ય કમ્પ્યુટરોને માહિતી, ફાઇલ, પ્રોગ્રામ અથવા અન્ય સેવાઓ પૂરી પાડવાનું છે.

સર્વર સામાન્ય રીતે ડેટા સેન્ટર અથવા સર્વર રૂમમાં રાખવામાં આવે છે, જ્યાં યોગ્ય વીજળી, નેટવર્ક અને સુરક્ષાની વ્યવસ્થા હોય છે.

3. લેપટોપ અને ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટરની ડિઝાઇન અને ઉપયોગ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શું છે?

જવાબ:
લેપટોપ: નાનું, હલકું અને બેટરીથી ચાલતું હોવાથી તેને સરળતાથી એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જઈ શકાય છે.

ડેસ્કટોપ: તે મોટા કદનું હોય છે અને સામાન્ય રીતે એક જ જગ્યાએ રાખીને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેને ચલાવવા માટે સીધી વીજળીની જરૂર પડે છે.

4. કોઈ સ્ટોરેજ ઉપકરણ ‘નાશવંત’ (Volatile) હોય તેનો અર્થ શું છે? કયા પ્રકારનું સ્ટોરેજ વોલેટાઇલ હોય છે?

જવાબ:
Volatile Storage એટલે એવું મેમરી/સ્ટોરેજ કે જેમાં રહેલી માહિતી વીજ પુરવઠો બંધ થતાં જ નષ્ટ થઈ જાય છે.

RAM (Random Access Memory) વોલેટાઇલ મેમરીનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

5. આવશ્યક ફાઇલનો બેકઅપ લેવો શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે? બેકઅપ બનાવવા માટેની એક પ્રમાણભૂત પદ્ધતિનો ઉલ્લેખ કરો.

જવાબ:
કમ્પ્યુટરમાં રહેલી મહત્વની ફાઇલો ભૂલથી ડિલીટ થઈ જાય, કમ્પ્યુટર ખરાબ થાય, વાયરસનો હુમલો થાય અથવા સ્ટોરેજ ડિવાઇસ ખરાબ થાય ત્યારે માહિતી ગુમાઈ શકે છે. તેથી મહત્વની ફાઇલોનો બેકઅપ લેવો જરૂરી છે.

એક પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ: મહત્વની ફાઇલોની નકલ External Hard Disk અથવા Pen Driveમાં રાખવી. વધુ સુરક્ષા માટે Cloud Storageનો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.

6. આધુનિક બ્રાઉઝિંગ અને ફાઇનાન્સમાં કમ્પ્યુટર કઈ બે રીતે આવશ્યક છે તેનું વર્ણન કરો.

જવાબ:
કમ્પ્યુટર આધુનિક જીવનમાં અનેક રીતે ઉપયોગી છે.

બ્રાઉઝિંગમાં:
ઈન્ટરનેટ પર માહિતી શોધવા, વેબસાઇટ જોવા, ઓનલાઈન અભ્યાસ અને ઈ-મેઇલ માટે કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ થાય છે.

ફાઇનાન્સમાં:
ઓનલાઈન બેન્કિંગ, પૈસાની લેવડ-દેવડ, એકાઉન્ટ મેનેજમેન્ટ અને ઓનલાઈન પેમેન્ટ માટે કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ થાય છે.

7. દશાંશથી દ્વિઅંકી રૂપાંતર: સંખ્યા 53 ને તેના દ્વિઅંકી સમકક્ષમાં રૂપાંતરિત કરો. જવાબ શોધવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા પગલાં દર્શાવો.

જવાબ:

53 ને 2 વડે ભાગીએ:

• 53 ÷ 2 = 26, શેષ 1

• 26 ÷ 2 = 13, શેષ 0

• 13 ÷ 2 = 6, શેષ 1

• 6 ÷ 2 = 3, શેષ 0

• 3 ÷ 2 = 1, શેષ 1

• 1 ÷ 2 = 0, શેષ 1

હવે શેષોને નીચેથી ઉપર વાંચીએ:

53₁₀ = 110101₂

જવાબ: 110101

8. દ્વિઅંકીથી દશાંશ રૂપાંતર: દ્વિઅંકી સંખ્યા 110101 ને તેની સમકક્ષ દશાંશ સંખ્યામાં રૂપાંતરિત કરો.

જવાબ:

110101₂

= (1 × 2⁵) + (1 × 2⁴) + (0 × 2³) + (1 × 2²) + (0 × 2¹) + (1 × 2⁰)

= 32 + 16 + 0 + 4 + 0 + 1

= 53

જવાબ: 110101₂ = 53₁₀

9. દ્વિઅંકીથી અષ્ટાંકી રૂપાંતર: દ્વિઅંકી સંખ્યા 11110 ને તેના અષ્ટાંકી સમકક્ષમાં રૂપાંતરિત કરો. તમે બિટને કેવી રીતે જૂથબદ્ધ (Grouping) કર્યા અને પેડિંગ તરીકે કોઈ અંકો મૂક્યા હોય તો તે સમજાવો.

જવાબ:

અષ્ટાંકીમાં રૂપાંતર કરવા માટે દ્વિઅંકી સંખ્યાને 3-3 બિટના જૂથમાં વહેંચીએ.

11110

ડાબી બાજુ એક 0 ઉમેરીને:

011 110

હવે:

• 011 = 3

• 110 = 6

અટલે,

11110₂ = 36₈

જવાબ: 36₈

10. દ્વિઅંકીથી સોળઅંકી રૂપાંતર: દ્વિઅંકી સંખ્યા 1011010 ને તેના સોળઅંકી સમકક્ષમાં રૂપાંતરિત કરો, જૂથબદ્ધ કરવાની (Grouping) અને પેડિંગની પ્રક્રિયા સમજાવો.

જવાબ:

સોળઅંકી (Hexadecimal)માં રૂપાંતર કરવા માટે દ્વિઅંકી સંખ્યાને 4-4 બિટના જૂથમાં વહેંચવામાં આવે છે.

આપેલી સંખ્યા:

1011010

ડાબી બાજુ એક 0 ઉમેરીએ:

0101 1010

હવે:

• 0101 = 5

• 1010 = A

અટલે,

1011010₂ = 5A₁₆

જવાબ: 5A₁₆

 

પ્રશ્ન 11 — સાચું કે ખોટું જણાવો 

(1)  દ્વિઅંકી સંખ્યા પદ્ધતિમાં 0 થી 9 એમ કુલ દસ અંકોનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

જવાબ: ખોટું

કારણ: દ્વિઅંકી (Binary) સંખ્યા પદ્ધતિમાં માત્ર 0 અને 1 એમ બે અંકોનો ઉપયોગ થાય છે.

---

(2)  પ્રાઇમરી સ્ટોરેજ વોલેટાઇલ છે, એટલે કે જ્યારે કમ્પ્યુટર બંધ કરવામાં આવે ત્યારે તમામ ડેટા નાશ પામે છે.

જવાબ: સાચું

---

(3)  ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટર પોર્ટેબલ હોય છે અને તેને સરળતાથી અન્ય જગ્યાએ લઈ જઈ શકાય છે.

જવાબ: ખોટું

કારણ: ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટર સામાન્ય રીતે એક જ જગ્યાએ રાખીને ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તે પોર્ટેબલ નથી.

---

(4) સ્માર્ટ વોશિંગ મશીનને નિયંત્રિત કરતું કમ્પ્યુટર એમ્બેડેડ સિસ્ટમનું ઉદાહરણ છે.

જવાબ: સાચું

---

(5)  8 બાઇટ એકઠા થઈ એક બિટ બને છે.

જવાબ: ખોટું

કારણ: 8 બિટ = 1 બાઇટ થાય છે.

---

પ્રશ્ન 12 — ખાલી જગ્યા પૂરો

(1)  કમ્પ્યુટર એક ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણ છે જે ______ સ્વીકારે છે, ડેટા પર પ્રક્રિયા કરે છે, પરિણામો સંગ્રહિત કરે છે અને આઉટપુટનું સર્જન કરે છે.

જવાબ: ઇનપુટ

પૂર્ણ વાક્ય:
કમ્પ્યુટર એક ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણ છે જે ઇનપુટ સ્વીકારે છે, ડેટા પર પ્રક્રિયા કરે છે, પરિણામો સંગ્રહિત કરે છે અને આઉટપુટનું સર્જન કરે છે.

---

(2)  કમ્પ્યુટરના ભૌતિક ઘટકો જેમ કે, કીબોર્ડ અને સ્ક્રીનને ______ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

જવાબ: હાર્ડવેર (Hardware)

---

(3)  ______ નંબર સિસ્ટમનો ઉપયોગ વારંવાર આવતા દ્વિઅંકી અંકો માટે શોર્ટહેન્ડ તરીકે થાય છે, કારણ કે તેનો એક અંક ચાર બિટ્સના જૂથને રજૂ કરી શકે છે.

જવાબ: હેક્સાડેસિમલ (Hexadecimal)

---

(4)  8 બિટના જૂથને ______ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

જવાબ: બાઇટ (Byte)

---

(5)  હવામાનની આગાહી જેવા જટિલ કાર્યો માટે ______ પ્રકારનું કમ્પ્યુટર સૌથી યોગ્ય છે.

જવાબ: સુપર કમ્પ્યુટર (Supercomputer)

પ્રશ્ન 13 — બહુવિકલ્પી પ્રશ્નો

(1) કમ્પ્યુટર પર વિવિધ કાર્યો કરવા માટે રચાયેલા પ્રોગ્રામના સમૂહને શું કહેવામાં આવે છે?

(a) હાર્ડવેર
(b) ડેટા
(c) સોફ્ટવેર
(d) ઇનપુટ

---

(2) કયા પ્રકારનું કમ્પ્યુટર ક્લાયન્ટ (Clients) કહેવાતા અન્ય કમ્પ્યુટરને સેવાનો અથવા ડેટા પ્રદાન કરવા માટે રચાયેલ છે?

(a) લેપટોપ
(b) સુપર કમ્પ્યુટર
(c) ટેબલેટ
(d) સર્વર

---

(3) ટેબલેટની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા કઈ છે, જે ભૌતિક કીબોર્ડ વિના ટાઇપિંગ અને નેવિગેશનની મંજૂરી આપે છે?

(a) પોઇન્ટિંગ ડિવાઇસ
(b) લાંબી બેટરી લાઇફ
(c) ટચસ્ક્રીન
(d) વજનમાં હલકો ડિઝાઇન

---

(4) કમ્પ્યુટરને શું કરવું તેના ક્રમિક પગલાંઓના સમૂહને શું નામ આપવામાં આવે છે?

(a) પ્રોગ્રામ
(b) હાર્ડવેર
(c) ડેટા
(d) સિસ્ટમ

---

(5) દ્વિઅંકી સંખ્યા 101 ને સમકક્ષ દશાંશ કઈ સંખ્યા છે?

(a) 3
(b) 4
(c) 5
(d) 6

ઉકેલ:
101₂ = (1 × 2²) + (0 × 2¹) + (1 × 2⁰)
= 4 + 0 + 1
= 5

---

(6) દ્વિઅંકી સંખ્યાને તેના અષ્ટાંકી સમકક્ષમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે, દ્વિઅંકી અંકોને કેટલા બિટના સેટમાં જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે?

(a) બે
(b) ત્રણ
(c) ચાર
(d) આઠ

નોંધ: અષ્ટાંકી (Octal)માં રૂપાંતર કરતી વખતે દ્વિઅંકી સંખ્યાને 3-3 બિટના જૂથમાં વહેંચવામાં આવે છે.

---

(7) ડેટા સ્ટોરેજમાં 8 બિટના જૂથને શું કહેવામાં આવે છે?

(a) કિલોબાઇટ
(b) બિટ
(c) બાઇટ
(d) ગીગાબાઇટ

---

(8) સ્માર્ટ વોશિંગ મશીન અથવા ATMની અંદર જોવા મળતી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ શેનું ઉદાહરણ છે?

(a) સુપર કમ્પ્યુટર
(b) એમ્બેડેડ સિસ્ટમ
(c) સર્વર
(d) ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટર

---

(9) ભારતીય હવામાન વિભાગ દ્વારા હવામાનની આગાહી એ કયા પ્રકારના કમ્પ્યુટર દ્વારા કરવામાં આવતું કાર્ય છે?

(a) સર્વર
(b) સુપર કમ્પ્યુટર
(c) લેપટોપ
(d) મેઇનફ્રેમ કમ્પ્યુટર

---

(10) સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ અને અભ્યાસ માટે ડિજિટલ સામગ્રીનો ઉપયોગ એ કયા ક્ષેત્રમાં કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ છે?

(a) શિક્ષણ
(b) પરિવહન
(c) કૃષિ
(d) સરકારી સેવાઓ